INTERIA.PL - Portal internetowy

Leksykony

  
Szukaj
Słownik:
Unii Europejskiej

Unii Europejskiej
  Szukaj w INTERIA.PL
  KATALOG
    polski
  WYSZUKIWARKA
    polska
    zagraniczna
    serwisowa
  ADRESY FIRM
Wpisz hasło: Obszar poszukiwania
   
     
Wyświetl po
     haseł na stronie w formacie  
SZUKAJ
pomoc              
LOSUJ


Dionizos, Bachus



w mit. gr. bóg winnej latorośli, wina, przyrody odradzającej się do życia; syn Zeusa i tebańskiej królewny Semele, należy do drugiego pokolenia bóstw olimpijskich. Gdy śmiertelniczka Semele zobaczyła Zeusa, spłonęła rażona ogniem piorunów, które otaczały boga, z jej popiołów Zeus wyciągnął sześciomiesięczny płód i zaszył go we własnym udzie. We właściwym czasie na świat przyszedł D., nazwano go "dwa razy narodzony". Dziecko oddano na wychowanie Atamasowi i Ino, na których zazdrosna Hera zesłała szaleństwo. W kraju Nysa małym D. zaopiekowały się nimfy. Dorastający D. odkrył, jaki użytek można zrobić ze szczepu winnego. Nienawidząca go nadal Hera zesłała na niego szaleństwo. D. błąkał się po Egipcie i Syrii, aż dotarł do Frygii, gdzie oczyściła go bogini Kybele. Następnie D. udał się do Tracji, gdzie zesłał szaleństwo na chcącego go uwięzić króla Lykurga. Z Tracji powędrował do Indii, podróżował wozem ozdobionym bluszczem i latoroślą w otoczeniu satyrów i bachantek. Po powrocie do Grecji podążył do kraju swej matki, Beocji. W Tebach ustanowił Bachanalia - święto, w czasie którego lud ogarniało mistyczne szaleństwo. Na ludzi nie okazujących mu czci zsyłał D. szaleństwo, np. na Penteusa i Projtydy. W czasie podróży na Naksos wynajęci przez D. piraci uwięzili go, rozgniewany bóg oplótł statek bluszczem i rozkazał grać niewidzialnym fletniom, przerażeni piraci wskoczyli do morza i zamienili się w delfiny. Od tego czasu cały świat uznał potęgę D. Poślubioną Ariadnę wprowadził na Olimp; z Podziemia wyprowadził swoją matkę i przywrócił ją do życia. Kult. D. rozpoczął się w Grecji w epoce mykeńskiej (ok. 1600-1200 p.n.e.). Do gr. mitu przeniknęły epizody z analogicznych kultów Azji Mniejszej. Główne miejsca kultu w Grecji to Beocja i Attyka. W przeciwieństwie do innych bóstw D. przynosił ludziom radość, stał się bogiem wina i natchnienia, ku jego czci odbywały się procesje, w czasie których wyznawcy popadali w stan ekstazy. Z tych orgiastycznych orszaków, w których brały udział maski przedstawiające bóstwa ziemi i płodności, narodziły się komedia, tragedia i dramat satyrowy. Kult D. stał się religią państwową (w Attyce obchodzono tzw. Dionizje). W Rzymie D. identyfikowano ze staroitalskim bogiem Liber Pater; od II w. p.n.e. do Italii przeniesiono misteria dionizyjskie, Bachanalia, charakteryzujące się orgiastycznością. W 186 r. p.n.e. rzym. senat wydał zakaz obchodzenia tych świąt. Prawdopodobnie zwyczaj ten przywrócił Cezar. Rośliny poświęcone D. to winna latorośl i mirt; najczęściej przedstawiano go jako młodzieńca o bujnych włosach, z kielichem wina lub winną latoroślą w dłoni, wspartego na tygrysie. Słynne obrazy przedstawiające D. namalowali m.in. Tycjan (Bachus i Ariadna), P.P. Rubens, D. Velázquez. W literaturze D. zainspirował Eurypidesa (Bachantki), J. Cocteau, J. Iwaszkiewicza (Dionizje), Z. Herberta (W jaskini filozofów).

Źródło: Słownik Encyklopedyczny LITERATURA POWSZECHNA Wydawnictwo Europa