INTERIA.PL - Portal internetowy

Leksykony

  
Szukaj
Słownik:
Historia

Historia
  Szukaj w INTERIA.PL
  KATALOG
    polski
  WYSZUKIWARKA
    polska
    zagraniczna
    serwisowa
  ADRESY FIRM
Wpisz hasło: Obszar poszukiwania
   
     
Wyświetl po
     haseł na stronie w formacie  
SZUKAJ
pomoc              
LOSUJ


BOTANIKA



nauka o roślinach; zajmuje się budową, rozmnażaniem, procesami życiowymi i klasyfikacją roślin oraz składem i rozmieszczeniem flory; pierwsze opisy roślin przedstawił Arystoteles, ale za ojca b. uznaje się jego ucznia Teofrasta z Eresos (371-286 p.n.e.), który opisał ok. 500 gat. roślin, Pliniusz Starszy (ok. 60 n.e.) poszerzył opis (w Historii naturalnej) do 1000 gat.; w średniowieczu rozwój b. uległ zahamowaniu (z wyjątkiem krajów arabskich, gdzie b. zajmowali się, m.in. Awicenna i Ibn al-Bajtar); w okresie odrodzenia b. zaczęła się rozwijać jako samodzielna nauka; 1583 wł. botanik A. Cesalpino w dziele De plantis libri XVI określił zasady klasyfikacji roślin na podstawie budowy owoców i nasion, 1623 Szwajcar C. Bauhin wprowadził do b. binominalność (podwójną nomenklaturę, polegającą na rozróżnieniu rodzajów i gat.), 1675 M. Malpighi stworzył podstawy anatomii roślin; fundamentalne znaczenie miało dzieło Species plantarum (1753) K. Linneusza, który przedstawił pierwszy jednolity, uporządkowany (choć sztuczny, bo oparty jedynie na budowie kwiatów) układ systematyczny flory; J. Ingenhousz odkrył fotosyntezę i oddychanie roślin, K. Sprengel zjawisko zapylania kwiatów, a N. th. de Saussure przyswajanie przez florę związków mineralnych z gleby; dzieło O powstawaniu gatunków (1859) K. Darwina stanowiło podstawę wprowadzenia nowego podziału systematycznego, opartego na zasadach pokrewieństwa filogenetycznego; podział taki przedstawili (1888-1915) A. Engler i K. Prantl; wielki wpływ na rozwój nauki o ewolucji roślin miało odkrycie (1866) praw dziedziczności przez G. Mendla i zjawiska mutacji przez S. Korzyńskiego (1901) i H. de Vriesa (1901-03); w XX w. najszybciej rozwijały się genetyka, biochemia, cytologia, mikrobiologia i fizjologia roślin. Współczesna b. dzieli się na 4 podstawowe działy: 1. morfologia - zajmuje się kształtem i budową roślin w różnych stadiach rozwoju oraz porównuje struktury różnych gat.; obejmuje anatomię (wiedzę z zakresu budowy roślin i ich organów), embriologię (naukę o rozwoju zarodka roślinnego) i cytologię (badającą komórkę roślinną); 2. systematyka (taksonomia) - opisuje i klasyfikuje rośliny wg ich pokrewieństwa rodowego; w jej skład wchodzi szereg działów, np. dendrologia (nauka o drzewach), briologia (o mszakach), bakteriologia (o bakteriach); uzupełnia ją paleobotanika, dotycząca form wymarłych; 3. fizjologia - bada czynności życiowe roślin (np. odżywianie, oddychanie, rozmnażanie i wzrost); 4. geobotanika - opisuje skład flory i jej rozmieszczenie na świecie; obejmuje m.in. ekologię (opisującą wzajemne stosunki między roślinami a środowiskiem); rozwija się także b. stosowana, związana z naukami rolniczymi, przem. spoż. i farm., medycyną, a nawet fizyką i techniką; ob. b. posługuje się gł. metodami eksperymentalnymi (analizą pyłkową, hodowlą tkanek in vitro), korzysta także z procedur biochemicznych, biofizycznych i fizykochemicznych; rezultaty eksperymentów i obserwacji publikuje się w kilkuset czasopismach nauk., z których najw. to "The Botanical Review", "American Journal of Botany", "Annals of Botany", "Botaniczeskij Żurnał", "Fortschritte der Botanik", "Planta", czy "Zeitschrift für Botanik". W Polsce pierwsze prace z zakresu b. pojawiły się na przełomie XVI i XVII w, m.in. zielniki S. Falimirza, Marcina z Urzędowa i Sz. Syreńskiego; w XVIII w. powstały pierwsze pełne opisy flory, np. Flora Lithuanica J.E. Giliberta i Dykcyonarz roślinny J.K. Kluka; w czasach rozbiorów powstały pierwsze uczelnie rolnicze (w Marymoncie i Puławach); do najwybitniejszych botaników tego okresu należeli, m.in. J. Waga (autor Flory polskiej), M. Leszczyc-Sumiński (odkrywca rozmnażania płciowego paproci), L. Cienkowski (badacz pierwotniaków), E. Janczewski (pierwszy pol. genetyk), A. Prażmowski (badacz zjawisk wiązania azotu przez bakterie korzeniowe), S. i H. Krzemieniewscy (pionierzy mikrobiologii); w okresie międzywojennym założono (1922) Pol. Tow. Bot., najciekawsze prace prowadzili: twórca fitosocjologii J. Paczoski, mikolog J. Trzebiński, cytolog Z. Wóycicki, mikrobiolog K. Bassalik i geobotanik D. Szymkiewicz, ekolog, paleobatanik i fitogeograf W. Szafer (dyrektor krakowskiego Ogrodu Botanicznego); po II woj. świat. powołano Komitet Bot. PAN oraz Inst. Botaniki PAN i Zakład Fizjologii PAN w Krakowie, Inst. Dendrologii PAN w Kórniku, Inst. Genetyki Roślin w Poznaniu, Inst. Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie (k. W-wy), Instytut Sadownictwa w Skierniewicach i szereg innych placówek badawczych; powstały nowe uczelnie roln. i katedry b. na uniw.; wznowiło działalność Pol. Tow. Botaniczne, które wydaje "Acta Societatis Botanicorum Poloniae", "Monographiae Botanicae" i "Wiadomości Botaniczne".

Źródło: Słownik Encyklopedyczny Wydawnictwo Europa

zobacz również: